Het vorige nieuwsbericht eindigden we met de aankondiging van de bijeenkomst van 3 april, waarvoor we iedereen die Dialoog voor onderwijs een warm hart toedraagt een uitnodiging hebben gestuurd. In deze nieuwsbrief meer daarover. Maar eerst nemen we je weer even mee in ‘onze reis’.

Waar staan we nu met Dialoog voor onderwijs en wat hebben we geleerd?

Met Dialoog voor onderwijs hebben we de afgelopen twee jaar een reis gemaakt. We zijn gestart met de constatering dat we een gezamenlijke kapstok (richting) missen: een gedragen langjarige opdracht van onderwijs. Daar zijn we naar op zoek gegaan, wat heeft geresulteerd in een door Biesta en Scheerens gezamenlijk geformuleerde opdracht. We hebben ervaren hoe we de goede dialoog met elkaar kunnen voeren en daarvoor een aantal ‘spelregels’ opgesteld. Dat hebben we gedaan door te reflecteren op houding en proces, inhoud was ondergeschikt. We hebben richting, ruimte en rekenschap en de fases van beleidsvorming (BOB) geïntroduceerd.

3 april: de gesprekstafels over onderwijs in kaart brengen

Tijdens de bijeenkomst van 3 april hebben we geprobeerd in beeld te krijgen welke gesprekken over welke onderwerpen en met wie plaatsvinden in de onderwijssector. En ook of die gesprekken gaan over richting, ruimte of rekenschap en of dit duidelijk is. En we wilden ook nog weten in welke fase van besluitvorming (BOB) het besproken thema zich bevindt. Dit hebben we gedaan om een gezamenlijk beeld op te bouwen van hoe de gesprekken in de onderwijssector verlopen, om vervolgens focus te kunnen aanbrengen en elkaar te helpen bij het voeren van de dialoog aan al die tafels.

We hebben vier fundamentele thema’s die nu spelen in het funderend onderwijs als uitgangspunt genomen op 3 april: basisvaardigheden, toetsing, lerarentekort en governance. Er is veel gedeeld aan de tafels en dat is mooi, maar het ging ook alle kanten op. Toch hebben we er een paar rode draden uit kunnen halen:

• Er zijn landelijke, regionale en lokale gesprekstafels over de genoemde onderwerpen en ook binnen de school vindt het gesprek hierover plaats. Er is weinig focus en doelen en rollen zijn niet scherp, waardoor er nieuwe gesprekstafels ontstaan. Dat leidt tot versnippering
• Er is te weinig verbinding tussen de verschillende thematafels en de scherpte van ‘the why’ ontbreekt. Gesprekken vinden vaak plaats vanuit belangen in plaats van de bedoeling (‘the why’).
• Het gaat vaak over het ‘hoe’, waardoor het vooral gaat over de oplossing. Elke oplossing veronderstelt een analyse van het probleem, maar die analyse wordt nauwelijks doorgrondt en het probleem wordt slechts zijdelings benoemd, laat staan dat het ter discussie wordt gesteld.
• Bij veel gesprekken is het niet duidelijk of het over richting, ruimte of rekenschap gaat en ook niet in welke fase de gesprekken zich bevinden (BOB). Er wordt op scholen en binnen netwerken en regio’s vaak geredeneerd vanuit rekenschap, zeker als er veel geld mee gemoeid is. De richting (‘the why’) wordt vaak overgeslagen, evenals het definiëren van de handelingsruimte. De vraag is hoe we weer terugkomen bij ‘the why’. Maatregelen hebben pas impact als er dicht bij de klas over wordt besloten.

Deze input heeft geleid tot het scherper maken wat nodig is, namelijk de verbinding aanbrengen tussen de fundamentele thema’s en ‘the why’ centraal zetten. De thema’s kunnen namelijk niet los van elkaar worden gezien. Bij de leraar in de klas komt alles immers samen. En de leraar is geen duizendpoot! ‘The why’ moet dan ook steeds centraal staan in de dialoog over de fundamentele thema’s. Met ‘the why’ bedoelen we kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming, kansengelijkheid en kwalitatief goed onderwijs. Vanuit de verbinding tussen de fundamentele thema’s kunnen we samen duiden wat de onderwerpen betekenen voor de sturing en de rollen in het funderend onderwijs. De discussie over de sturing loopt wat ons betreft dus parallel aan het onderling verbinden van de fundamentele thema’s. We werken deze redeneerlijn verder uit zodat we die breder kunnen communiceren. Binnen OCW zijn we al begonnen om hier het gesprek over te voeren. Na de zomervakantie meer hierover.