In het vorige nieuwsbericht hebben we over de bijeenkomst op 3 april verteld en welke inzichten dit heeft opgeleverd. Namelijk dat het van belang is om ‘the why’, de opdracht van onderwijs, centraal te zetten en verbinding aan te brengen tussen de belangrijkste thema’s in het funderend onderwijs, zoals basisvaardigheden, het lerarentekort en inclusief onderwijs. Vanuit ‘the why’ en de verbinding tussen de thema’s kunnen we met elkaar duiden wat dit betekent voor de sturing en ieders rol in het onderwijs.

Wat hebben we de afgelopen maanden gedaan en welke inzichten heeft dat opgeleverd?

Binnen OCW zijn we het gesprek aangegaan over de sturing in relatie tot het belang dat wij zien van het centraal zetten van ‘the why’. Steeds meer mensen binnen OCW zien dit ook en willen ermee aan de slag. Tegelijkertijd zitten we met elkaar ‘vast’ in systemische patronen: manieren waarop we gewend zijn ons werk te doen en hoe we met elkaar omgaan in de onderwijssector. Dat heeft ons ‘getriggerd’ om te kijken of we deze patronen inzichtelijk kunnen maken.

Systemische patronen

We hebben ons afgevraagd hoe het kan dat wij als onderwijssector niet in beweging komen om gezamenlijk aan de slag te gaan met de grote vraagstukken in het onderwijs. We staan vaak tegenover elkaar. We handelen allemaal binnen systemische patronen. Om deze patronen te veranderen, moeten we ze eerst inzichtelijk maken en daarover het gesprek met elkaar voeren. Om vervolgens te kijken hoe we de patronen kunnen veranderen en welke rol we daar zelf in hebben. We houden het systeem en de patronen daarbinnen met elkaar in stand; we hebben elkaar dus ook nodig om deze patronen te doorbreken.

Eind augustus hebben we met een klein groepje mensen vanuit de onderwijssector geprobeerd de (belemmerende) patronen zichtbaar te maken. Dat was nog best lastig, maar we denken een patroon te zien waarbij de ‘verbetering’ van het onderwijs leidend is in plaats van de bedoeling, ‘the why’. Als de verbetering leidend is, dan is de ‘staf’ leidend en niet de lijn. Dat zien we landelijk bij de raden en de bonden die nu de belangrijkste gesprekspartners zijn van het ministerie van OCW. De ‘lijn’ voert uit wat de ‘staf’ heeft bedacht. Terwijl als ‘the why’ centraal staat, dan is de lijn leidend. Met de ‘lijn’ bedoelen we de leraar, de school(leiding), het bestuur en het ministerie.

Rolonduidelijkheid

In de onderwijssector is geen gezamenlijk gedragen ‘why’ en bijpassend sturingsmodel waarbinnen de rollen in de sector logisch en duidelijk zijn. We zien dat stakeholders door de jaren heen eigen invulling hebben gegeven aan wat goed (of beter) onderwijs is en hun rol in de sector. Er is sprake van ‘rolonduidelijkheid’.

Ontwerpaanpak

De vraag is nu wat er nodig is voor de samenwerking tussen stakeholders in de onderwijssector vanuit de verschillende posities en rollen. Daar zit op dit moment volgens ons een collectieve blind vlek. Die samenwerking is wel nodig om tot een gedragen ‘why’ te komen met een duidelijke rol en kerntaak voor iedere actor en een passend sturingsmodel. We vragen ons af welk proces er nodig is om bewust onbekwaam te worden op de patronen en hoe kunnen we die patronen dan doorbreken? En we vragen ons af welke proces er nodig is om ‘the why’, de opdracht van onderwijs, te verrijken met de blik van de maatschappij en hoe dit kan helpen bij het doorbreken van patronen. We gaan deze vragen oppakken via de ontwerpaanpak: de ontwerpkwaliteiten van ontwerpers inzetten voor complexe maatschappelijke vraagstukken (https://www.depubliekeontwerppraktijk.nl).

Waar kan ik je voor bellen?

Voor de zomervakantie hebben we jullie gevraagd waar je interesse naar uitgaat bij Dialoog voor onderwijs. We hebben veel reacties ontvangen, waarvoor dank. Veel mensen hebben aangegeven mee te willen praten over inhoudelijke thema’s zoals toetsing, lerarenbeleid, basisvaardigheden of inclusie. Maar ook voor een gesprek met Jaap Scheerens of een cursus gespreksvoering met Tjerk de Blok zijn jullie in. We zijn dit verder aan het uitwerken. Wordt vervolgd…

Maar we willen jullie ook uitnodigen om met ons samen de systemische patronen in de onderwijssector verder inzichtelijk te maken. We hebben daar al stappen in gezet en willen die graag bij jullie toetsen en verrijken. Mogen we je daarvoor bellen? Zo ja, dan kun je je aanmelden via info@dialoogvooronderwijs.nl.